مدیریت کیفیت گسترده (TQM) در آموزش و پرورش

مدیریت کیفیت گسترده (TQM) در آموزش و پرورش

مدیریت کیفیت گسترده (مکف) روش انجام دادن کار بر اساس همیاریه که واسه بهبود همیشگی کیفیت و بهره وری در سازمان، از قابلیتها و استعدادهای گروه مدیران و گروه کارکنان بهره میگیره. در این مقاله، اول مفاهیم اصلی مکف معرفی می شه و بعد علاوه بر بحث درباره کاربرد این مفاهیم در نظامهای آموزشی، به تعریف مکف در آموزش و پرورش می پردازیم. آخرسر، مدلهای برنامه ریزی ویژه ای واسه به کار گیری در مدارس و مناطق آموزشی ارائه می دیم.

برنامه-ریزی

این روزا، بهبود کیفیت در زمینه هایی مثل صنعت و تولید، بهداشت و آموزش و پرورش یه ضرورت حساب می شه. در قلمرو آموزش و پرورش، به دلایلی مثل کاهش رو به رشد بودجها، پایین بودن سطح علم و مهارت علم آموختگان و اصرار مردم و دولتها واسه بازسازی یا بهتر ساختن گسترده نظامهای آموزشی، توجه به کیفیت اهمیت بیشتری پیدا کرده. اقدامات زیادی که در سطح جهانی از نظر خودگردان کردن مدیریت مدارس، ارج نهدن به اینکه عمل مدیران و طولانی کردن ساعات درسی و سال تحصیلی صورت میگیره، از نشونه های روشن این توجهه. در این شرایط صاحبنظران مدیریت در آموزش و پرورش، مفاهیم «مدیریت کیفیت گسترده» رو با مختصری تغییر و کاهش، وسایل مهمی واسه بازسازی نظامهای آموزش و پرورش محسوب می کنن.

مفاهیم اصلی مدیریت کیفیت گسترده (مکف)

مفاهیم ابتدایی مکف از کار و تجربه «و. ادوارد زدمینگ» در زمان پس از جنگ جهانی دوم در ژاپن سرچشمه میگیره. رهبران ژاپن، در شرایط مصیبت بار پس از جنگ، دمینگ رو به عنوان مشاور استخدام کردن تا واسه بازسازی صنایع ژاپن به اونا کمک کنه. یافته های کار اون نورانی بود. این روزا، ژاپن در قلمرو صنعت بر همه کشورها پیشی گرفته.

بیشتر مولفان، مفاهیم اصلی روش کار دمینگ رو به شکل اصولی گفتن که پاره ای از اونا به توضیح زیره:

1- بهتر کردن تولید و خدمت رو هدف پایدار خود بذارین.

2- فلسفه جدیدی اختیار کنین.

3- از بازرسی همه چیز و همه امور دوری کنین.

4- نظام تولید و خدمت رو پیوسته بهتر کرد.

5- روشهای آموزشی جدیدی بسازین.

6- به رهبری بدین.

7- ترس و نگرانی رو از بین ببرین تا همه کارکنان سازمان با تاثیر کار کنن.

8- مشکلات موجود میان واحدهای ستادی رو از بین ببرین.

9- اهداف، شعارها و آماجهای کمی سلیقه ای رو کنار بذارین.

10- مشکلاتی رو که به عزت نفس کارکنان خدشه وارد می سازه، برطرف کنین.

11- برنامه آموزشی و بازآموزی جدی و موثری تدارک ببینه.

12- کارایی در مورد ایجاد تغییر و تغییر به عمل بیارید.

از مدیریت کیفیت گسترده (مکف) تعریفهای زیادی شده. مثلا «جابلونسکی» اون رو اینجور تعریف می کنه: «یه روش گروهی انجام دادن کار که واسه بهبود همیشگی کیفیت و بهره وری به قابلیتها و استعدادهای مدیریت و نیروی کار متکیه.» تعریف «وینکولی» واسه اینه که «مکف، هدفی مشتری محور، هدف دار و منظم واسه بهبود همیشگی عملکرده.»

بقیه منابع اطلاعاتی راجبه مکف، به عناصر دیگری به عنوان مفاهیم اساسی اشاره کردن. پاره ای از مهم ترین اونا، که بالقوه در زخم و کاهش مکف واسه به کار گیری در محیطهای آموزشی موثر هستن، شامل موارد زیره:

از کاربری جدی و موثر کیفیت گسترده، چند نتیجه خوب بدست میاد: فعالیت واسه کیفیت، توجه مدیران ارشد رو جلب و رسیدن به منابع رو آسون کردن می کنه، لازمه همیاری چند جانبه واحدهای تخصصیه، در تموم رده های سازمانی، توجه کارکنان رو از روسا به مشتریان معطوف می سازه و چاله های مخفی ضایعات، ناکارایی و نقصهای ارتباطی رو روشن میکنه.

بیشتر از این، واژه مشتری معمولا به کسی در بیرون از سازمان اشاره می کرد. مک، مشتریان رو در دید متفاوتی نگاه میکنه: مشتری، شخصیه که کار منو به عنوان داخل داد کار خود تحویل میگیره. شخص بعدی در فراگرد کار، مشتری منه و من باید مقتضیات کار اون رو برآورده کنم.»

واسه بهتر کردن یه فراگرد، باید اجزای اون رو تغییر بدید. این اجزاء عبارتند ان از: دروندادها، عملیات (از این رو به اون رو سازیها) و برون داده ها (بازده). اجزای فرعی عملیات یعنی افراد، افزار، مواد و محیط، عملیات، بازدهی با ارزش افزوده تولید می کنه.

مکف شامل شش اصل اساسیه:

1- دقیق شدن و فوکوس کردن بر مشتری

2- دقیق شدن و فوکوس کردن بر فراگرد (عملیات) و به همون اندازه بر یافته های

3- پیشگیری به جای بازرسی

4- بسیج کردن مهارت و تخصص نیروی کار

5- تصمیم گیری طبق اطلاعات

6- بازخورد

مکف هدفی مشتری محور و بر اساس راهبرده که ضرورتهای تازه و پر معنایی رو واسه هر سازمان پیش میاره:

– کیفیت، وظیفه شخصی هر کسیه و نه فقط مسئولیت فلان واحد.

– تولیدات و خدمات باید انتظارات مشتری رو محاسبه یا از آن بالاتر رود.

– کیفیت، لازمه فرهنگ سازمانی پویا در سازمانه تا کیفیت رو در سراسر زنجیره تولید (از منبع تا تحویل، مهم بدونه.

– مشارکت و همکاری باید جانشین روابط از روی دشمنی با کارکنان و مشتریان شه.

– پیشرفت همیشگی در کار و انجام دادن اصلاحات در کارکردهای کلی سازمان در کانون توجه قرار میگیره.

– به کارکنان سازمان، در همه سطوح، باید قدرت و اختیار داد تا تصمیماتی رو در پیش گرفتن کنن که موجد کیفیت و خدمت برتره.

– کیفیت نه به عنوان مقصد، بلکه به معنی سفر تلقی می شه که هدف اون بالاتر رفتن از حد انتظارات مشتریه.

از مکف بیشتر به عنوان «سفر به طرف تعالی و تفوق» یاد می شه؛ چون رویکردیه که تلاشی بلندمدت رو با چند هدف کلی پیش بینی می کنه. عوامل مهمی که در موفقیت مکف موثر  تشخیص داده شده، یعنی:

1- ساپورت مدیریت عالی سازمان

2- توجه به مشتری

3- برنامه ریزی راهبردی بلندمدت

برنامه-ریزی

4- پرورش کارکنان و قدرشناسی از اونا

5- دادن قدرت به کارکنان و کار تیمی

6- امتحان و بررسی تولیدات و فراگردها

7- تضمین کیفیت.

حال با به کار گیری این مفاهیم به امکانات به کار گیری مکف در آموزش و پرورش می پردازیم. طبق مفاهیمی که معرفی می شه، میشه مدلهیای واسه کاربرد در محیطهای آموزشی طراحی کرد.

مفاهیم قابل کاربرد مکف در آموزش و پرورش

دونستن نکات و مفاهیم زیر، واسه به کار گیری مکف در سازمانهای آموزشی، به ویژه در کار برنامه ریزی اهمیت بسیار داره:

برنامه-ریزی

رسالت و مأموریت منطقه آموزشی و مدرسه باید بر چشم انداز، خط مشیها و اهداف بلندمدتی که به تحویل خدمات و تولیدات با کیفیت برتر به همه مشتریان منجر می شه، متمرکز باشه.

مشتریان آموزش و پرورش عبارت ان از تموم افراد ذینفع داخلی (علم آموزان و کارکنان) و همه افراد ذینفع خارجی (والدین و همه افراد و مراکزی که با مدارس رفت و امد دارن یا از یافته های کار اونا به کار گیری میکردن).

مکف باید بر فراگردهایی که واسه تولید دائمی یافته های کیفی در هر مرحله از کار و واسه همه مشتریان طراحی می شه، متمرکز باشه.

مکف دارای یه بعد ارزش افزوده. به این معنا که در هر مرحله از فراگرد کار، کیفیت زیاد میشه.

استانداردهای کیفیت رو در آخر، مشتریان تعریف می کنن و رضایت اونا فقط از راه رعایت این استانداردها یا بالاتر رفتن از اونا ممکن می شه.

تعریف مشخصات کیفی لازم در مدارس یا مناطق آموزشی، لازمه ایجاد ارتباطات دو جانبه گسترده با همه دست اندرکاران و افراد ذینفعه.

مکف لازمه راه و روش سیستمیه و تصمیم گیرندگانی که در مدارس یا مناطق آموزشی از مکف به کار گیری می کنن، باید به طور دائمی کیفیت سیستمها یا فراگردهای خود رو بهبود بخشن.

کارکنان از راه رابطه، آموزش و رهبری تشویق آمیز قدرت پیدا می کنن. بیشتر وقتا دشواریهای موجود در سیستمها و فراگردها رو باید به شکل تیمی حل کرد.

آموزش دائمی مدیران، کارکنان و بقیه دست اندرکاران الزامیه تا اطمینان انجام بشه که اونا، همیشه مراقب بهبود کیفیت تولیدات و خدمات هستن.

ادامه امتحان و اندازه گیری واسه تضمین کیفیت خیلی با اهمیته و امتحان نباید فقط به نمره های آزمونهای استاندارد محدود باشه.

مکف راجبه تغییره و تغییر لازمه ایجاد تغییرات در رفتارهاست.

مناطق آموزشی و مدارس که به اجرای مکف می پرازن باید بدونن که مکف تغییراتی بوجود میاره و ممکنه این تغییرات اونقدر خیره کننده باشه که در آخر، به تغییر فرهنگ سازمانی مناطق آموزشی و مدارس مربوط منجر شه.

واسه اینکه مکف به طور جدی مورد توجه و به کار گیری قرار گیرد، باید با رهبری تحولی همراه باشه. رهبران تغییر ساز، آدمایی دوراندیش و بصیرند که واسه رسیدن به وضعیت مطلوب مناطق آموزشی و مدارس خود در آینده، با اهداف درازمدت کار می کنن.

مدارس و مناطقی که درصد کاربری مکف هستن، باید از جو یا فرهنگی برخوردار باشن که کیفیت در اون به عنوان یه ارزش پایدار حساب شه، وگرنه، مکف با شکست روبه رو می شه. آخرسر، باید تاکید کرد که مکف، وسیله ای نیس که بشه به سرعت ازش به کار گیری کرد. بلکه هدف راهبردی درازمدتیه که فقط از راه تلاش رو راست کارکنانی که به ایجاد کیفیت در مدارس باور دارن، قابل حصول هستش.